فئوکروموسیتوما چیست و چرا گاهی سال‌ها با اضطراب، حمله پانیک یا «فشار خون لجباز» اشتباه گرفته میشود؟ فئوکروموسیتوما تومور نادری است که معمولاً در مرکز غده فوقکلیه شکل می‌گیرد و هو…
فئوکروموسیتوما چیست و چرا گاهی سال‌ها با اضطراب، حمله پانیک یا «فشار خون لجباز» اشتباه گرفته میشود؟ فئوکروموسیتوما تومور نادری است که معمولاً در مرکز غده فوقکلیه شکل می‌گیرد و هورمون‌های آماده‌باش بدن را بی‌موقع و بی‌حساب به خون می‌ریزد. نتیجهاش حملههایی از تپش قلب، عرق سرد و سردردی است که توضیح روشنی ندارد.
شناخت این بیماری کاربرد مستقیم دارد. اگر درست تشخیص داده شود، درمان قطعی وجود دارد و بسیاری از بیماران پس از جراحی به زندگی عادی برمی‌گردند. اگر نادیده بماند، همین تومور کوچک می‌تواند قلب و مغز را تهدید کند.
در ادامه یاد می‌گیرید این تومور چیست، علائم فئوکروموسیتوما چه شکلی دارند، پزشک با کدام آزمایش‌ها به آن می‌رسد و درمانش چطور پیش می‌رود.
فئوکروموسیتوما چیست؟
فئوکروموسیتوما تومور نادر سلول‌های کروماففین در بخش مرکزی غده فوقکلیه است؛ این تومور مقدار زیادی آدرنالین و نورآدرنالین (کاتکول‌آمین) ترشح میکند و حمله‌های فشار خون بالا، تپش قلب و تعریق ایجاد میکند.
یک تشبیه ساده کمک میکند. غده فوقکلیه را مثل سیستم آژیر خانه تصور کنید. در حالت عادی، آژیر فقط وقتی به صدا درمی‌آید که خطری واقعی در کار باشد. تومور فئوکروموسیتوما شبیه سنسور خراب است: بی‌دلیل و در زمان‌های پیش‌بینی‌نشده، آژیر را تا آخر بلند میکند. صاحب‌خانه (یعنی بدن شما) هر بار آماده فرار یا مبارزه میشود، بی‌آنکه تهدیدی وجود داشته باشد.
این بیماری در هر دو جنس دیده میشود و اوج بروزش بین سی و پنجاه سالگی است، اما کودکان و سالمندان هم از آن مصون نیستند. آمارها نشان می‌دهد فقط حدود ۲ تا ۸ نفر از هر یک میلیون نفر در سال به آن مبتلا می‌شوند. در میان بیماران مبتلا به فشار خون بالا هم سهمش کمتر از یک درصد برآورد میشود. همین کمیابی باعث میشود پزشکان عمومی کمتر به آن شک کنند.
فئوکروموسیتوما در بدن چه میکند؟
مرکز غده فوقکلیه، که پزشکان به آن مدولا می‌گویند، در حالت سالم کار مشخصی دارد: در مواجهه با استرس، آدرنالین و نورآدرنالین آزاد میکند. این دو هورمون ضربان قلب را بالا می‌برند، رگ‌ها را منقبض میکنند و قند خون را برای مصرف فوری آماده می‌سازند.
در فئوکروموسیتوما، سلول‌های تومور این هورمون‌ها را بدون فرمان مغز ترشح میکنند. گاهی ترشح مداوم است، گاهی ناگهانی و حمله‌ای. به همین دلیل بعضی بیماران فشارشان همیشه بالاست و بعضی فقط در لحظه‌های خاص جهش میکند.
فئوکروموسیتوما و پاراگانگلیوما چه تفاوتی دارند؟
اگر تومور مشابه در بافت عصبی خارج از غده فوقکلیه رشد کند (مثلاً در شکم، قفسه سینه، گردن یا دیواره مثانه)، به آن پاراگانگلیوما می‌گویند. سلول‌ها یکی هستند و فقط محل فرق دارد. نحوه تشخیص و درمان هر دو شبیه هم پیش می‌رود، ولی پاراگانگلیوما بیشتر احتمال دارد در چند نقطه ظاهر شود و رفتار پیچیده‌تری داشته باشد.
علائم فئوکروموسیتوما چیست؟
علائم فئوکروموسیتوما معمولاً به شکل حمله می‌آیند، چند دقیقه تا حدود یک ساعت طول می‌کشند و بعد خودبه‌خود فروکش میکنند. شدت و فاصله حمله‌ها از آدمی به آدم دیگر خیلی فرق دارد؛ بعضی روزی چند بار و بعضی ماهی یک بار دچار می‌شوند.
پزشکان با دیدن این سه نشانه کنار هم، به‌خصوص همراه با فشار خون بالا، ذهنشان به سمت این تومور می‌رود:
سردرد شدید و ضربانی که انگار قلب داخل جمجمه می‌تپد
تعریق زیاد که ربطی به گرما یا فعالیت ندارد
تپش قلب و احساس کوبیده شدن قفسه سینه
همه بیماران سه‌گانه کامل را ندارند. نشانه‌های دیگری هم ممکن است سراغشان بیاید:
رنگپریدگی ناگهانی صورت
لرزش دست‌ها و احساس بی‌قراری
اضطراب شدید، گاهی با حس «اتفاقی بد در راه است»
تهوع، درد شکم یا درد قفسه سینه
کاهش وزن بدون رژیم
بالا رفتن قند خون
یبوست مقاوم
سرگیجه یا افت فشار هنگام ایستادن
فشار خون در فئوکروموسیتوما: همیشه بالا نیست
در بخشی از بیماران، فشار خون به‌طور دائم بالاست و با چند دارو پایین نمی‌آید. در بخشی دیگر، فشار فقط در حمله‌ها اوج می‌گیرد و بین حمله‌ها عادی میشود. گروه کوچکی هم اصلاً فشار بالا ندارند و تومور فقط بهصورت اتفاقی در سی‌تی‌اسکن شکم پیدا میشود.
چه چیزهایی حمله را تحریک میکنند؟
محرک‌ها معمولاً فشار مکانیکی یا شوک شیمیایی به تومور هستند:
ورزش سنگین یا زور زدن
فشار روی شکم، خم شدن ناگهانی یا حتی ماساژ عمیق
القای بیهوشی و جراحی (مهم‌ترین خطر پنهان این بیماری)
داروهایی مثل متوکلوپرامید، کورتیکواستروئیدها و بعضی ضدافسردگی‌ها
ادرار کردن، در مواردی که تومور در دیواره مثانه باشد
هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید؛ فقط فهرست داروهایتان را به پزشک بدهید تا تصمیم بگیرد.
فئوکروموسیتوما، حمله پانیک یا پرکاری تیروئید؟
شباهت علائم باعث میشود این بیماری اغلب با دو وضعیت شایع‌تر اشتباه شود. جدول زیر مهم‌ترین تفاوت‌های عملی را کنار هم می‌گذارد:
ویژگی
فئوکروموسیتوما
حمله پانیک
پرکاری تیروئید
الگوی زمانی
حمله‌ای، حدود ۱۵ تا ۶۰ دقیقه
اوج در حدود ۱۰ دقیقه، کل حمله چند ده دقیقه
مداوم و بدون حمله مشخص
فشار خون
اغلب جهش شدید
گاهی کمی بالا
بیشتر فشار سیستولیک بالا
نوع تعریق
شدید و همراه رنگپریدگی
متوسط
همراه عدم تحمل گرما
محرک
زور زدن، فشار شکم، دارو
ترس، فکر یا موقعیت خاص
محرک مشخصی ندارد
سرنخ افتراقی
سردرد ضربانی + رنگپریدگی
ترس غالب، تنگی نفس، سرگیجه
بزرگی تیروئید، برجستگی چشم
آزمایش کلیدی
متانفرین پلاسما یا ادرار
رد علل جسمی، ارزیابی روان‌پزشکی
سطح TSH و هورمون‌های تیروئید
اگر به پرکاری تیروئید شک دارید، توضیح آزمایش TSH و تفسیر نتیجه آن را بخوانید و علائم پرکاری تیروئید در زنان را با این فهرست مقایسه کنید.
چرا فئوکروموسیتوما ایجاد میشود؟
در بیشتر موارد، علت مشخصی پیدا نمی‌شود و تومور «تصادفی» ظاهر میشود. اما تصویر ژنتیکی چیزی است که طی دو دهه اخیر عوض شده. حدود یکسوم تا ۴۰ درصد بیماران جهش ارثی دارند، یعنی بسیار بیشتر از رقمی که قدیم‌ترها می‌گفتند.
ژن‌های شناخته‌شده پشت این بیماری عبارت‌اند از RET، VHL، NF1، خانواده SDHx و چند ژن دیگر. این جهش‌ها اغلب بخشی از سندرم‌های ارثی هستند؛ برای نمونه، سندرم نئوپلازی غدد درون‌ریز نوع ۲ (MEN2) که فئوکروموسیتوما را کنار سرطان مدولاری تیروئید قرار می‌دهد.
چند نشانه احتمال علت ژنتیکی را بالا می‌برد: سن کم هنگام تشخیص، تومور در هر دو غده فوقکلیه، چند تومور هم‌زمان، یا سابقه خانوادگی. در این وضعیت، مشاوره و آزمایش ژنتیک توصیه میشود. سبک زندگی، رژیم غذایی و استرس روزمره این تومور را به وجود نمی‌آورند، و بیماری مسری هم نیست.
درمان فئوکروموسیتوما چگونه انجام میشود؟
درمان قطعی، جراحی برداشتن تومور است. اما بدن پیش از عمل باید آماده شود. بدون این آماده‌سازی، همان لحظه‌ای که جراح به تومور دست می‌زند ممکن است سیل هورمونی خطرناکی راه بیفتد.
مسیر معمول درمان این مراحل را دارد:
آماده‌سازی دارویی: معمولاً یک تا دو هفته پیش از عمل، دارویی از گروه آلفابلوکرها (مثل فنوکسی‌بنزامین یا دوکسازوسین) تجویز میشود تا رگ‌ها شل شوند و فشار خون مهار شود.
مایعات و نمک: در همین دوره پزشک معمولاً مصرف بیشتر مایعات و نمک را توصیه میکند تا افت فشار پس از جراحی کمتر شود. مقدار دقیق را پزشک تعیین میکند.
بتابلوکر، فقط در صورت نیاز: اگر ضربان قلب همچنان تند بود، این دارو بعد از برقراری اثر آلفابلوکر اضافه میشود، نه قبل از آن.
جراحی: تومورهای کوچک را معمولاً با روش لاپاروسکوپی برمی‌دارند؛ برای تومورهای بزرگ یا مشکوک ممکن است جراحی باز لازم شود.
مراقبت پس از عمل: فشار خون و قند خون چند روز زیر نظر می‌ماند، چون با برداشته شدن تومور، بدن باید با سطح تازه هورمون‌ها کنار بیاید.
برای تومورهای محدود و بدون گسترش، نتیجه بلندمدت معمولاً بسیار خوب است و فشار خون در بسیاری از بیماران پس از جراحی به محدوده طبیعی برمیگردد.
اگر فئوکروموسیتوما درمان نشود چه پیش می‌آید؟
سیل مداوم آدرنالین، قلب و رگ‌ها را فرسوده میکند. فهرست خطرها این‌هاست:
سکته مغزی و خونریزی مغزی
حمله قلبی و آریتمی خطرناک
ضعف عضله قلب (از جمله نوعی کاردیومیوپاتی ناشی از استرس)
آسیب به کلیه‌ها و شبکیه چشم
بحران فشار خون هنگام بیهوشی یا زایمان
همین خطرهاست که تشخیص را مهم‌تر از خود تومور میکند. تومور کوچک است، ولی هورمونی که می‌ریزد کوچک نیست.
جمع‌بندی
تومور برداشته شده، اما کار تمام نشده است. این بیماری ممکن است بعد از سال‌ها برگردد، بهویژه در بیماران ژنتیکی. به همین دلیل پزشک معمولاً آزمایش متانفرین را هر سال تکرار میکند و پیگیری را سال‌ها ادامه می‌دهد.
اگر در جریان یک حمله، همراه با سردرد شدید و فشار بسیار بالا، یکی از این موارد پیش آمد، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید: درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف یا بی‌حسی یک طرف بدن، اختلال گفتار، گیجی یا کاهش هوشیاری.
در موارد غیراورژانسی هم این شرایط ارزش مراجعه به پزشک را دارد: حمله‌های تکرارشونده، فشار خون در سنین پایین، فشار خون مقاوم به درمان، توده تصادفی فوقکلیه یا سابقه خانوادگی این بیماری.
نظرات مراجعین
متن و صدای تجربه بیماران از روند درمان در نووا کلینیک.
خانم محمدی
رضایت از جراحی پاراتیروئید
از روند درمان و جراحی کاملاً راضی بودم. حمایت و راهنمایی‌های خانم نوروزی در تمام مراحل، قبل و بعد از عمل، آرامش زیادی به من داد. همچنین از دکتر همدانی بابت جراحی موفق و دکتر یکتا بابت همراهی و حمایت‌شان صمیمانه تشکر می‌کنم.
۰:۰۰۰:۰۰
خانم رنجبر
رضایت از جراحی تیروئید
از جراحی تیروئید توسط دکتر همدانی بسیار راضی هستم. قبل و بعد از عمل با آرامش، راهنمایی و پیگیری‌های ایشان همراه بودم و سه ماه پس از جراحی، حال عمومی بسیار خوبی دارم و هیچ تغییری در صدایم ایجاد نشده است. از دکتر همدانی و خانم نوروزی بابت همراهی و پاسخگویی صمیمانه‌شان بسیار سپاسگزارم.
۰:۰۰۰:۰۰
خانم آزادی
رضایت جراحی پاراتیروئید
از عمل و روند درمانم بسیار راضی بودم و از دکتر همدانی و تیم ایشان بابت زحمات و همراهی‌شان صمیمانه تشکر می‌کنم. خدمات بیمارستان و ویزیت‌های بعد از عمل هم بسیار خوب بود. همچنین از خانم نوروزی بابت پیگیری و پاسخگویی‌شان ممنونم.
۰:۰۰۰:۰۰
خانم رمضانی
رضایت از جراحی تیروئید
از جراحی تیروئید مادرم توسط دکتر همدانی کاملاً راضی بودیم. روند بهبود بسیار خوب بود، بخیه‌ها سریع ترمیم شدند و ناراحتی بعد از عمل هم بسیار کم بود. همچنین از خانم نوروزی بابت پاسخگویی سریع و همراهی همیشگی، حتی در روزهای تعطیل، صمیمانه تشکر می‌کنم. از خدمات و رسیدگی بیمارستان هم رضایت کامل داشتیم.
۰:۰۰۰:۰۰
خانم محمدجانی
رضایت از جراحی تیروئید
از جراحی تیروئید توسط دکتر همدانی بسیار راضی بودم و بعد از عمل هیچ مشکلی نداشتم. برخورد مهربانانه، توضیحات کامل و راهنمایی‌های دقیق ایشان باعث آرامش من شد. همچنین جای عمل به‌خوبی بهبود پیدا کرده و تقریباً اثری از آن باقی نمانده است. از دکتر همدانی صمیمانه سپاسگزارم.
۰:۰۰۰:۰۰
خانم بیدی
رضایت از جراحی تیروئید
خواهرزاده‌ام در اردیبهشت ۱۴۰۴ توسط دکتر همدانی جراحی تیروئید انجام داد و خوشبختانه از نتیجه عمل بسیار راضی بودیم. علاوه بر جراحی موفق، پیگیری و حمایت‌های بعد از عمل از طرف دکتر همدانی، خانم نوروزی و تیم ایشان بسیار ارزشمند بود و کمک کرد بیمار این دوره را با آرامش بیشتری پشت سر بگذارد. از تمام اعضای این تیم صمیمانه تشکر می‌کنم.
۰:۰۰۰:۰۰
خانم ایمانی
رضایت از جراحی تیروئید
از هماهنگی‌ها و پیگیری‌های قبل و بعد از عمل بسیار راضی بودم. توضیحات و بررسی‌های پیش از جراحی، خدمات بعد از عمل و ویزیت‌های بعدی همگی منظم و عالی انجام شد. از خانم نوروزی، دکتر همدانی و دکتر تکیار بابت همراهی و رسیدگی‌شان صمیمانه تشکر می‌کنم.
۰:۰۰۰:۰۰
۱ / 7
راهنما
سوالات متداول
پاسخ به پرسش‌های پرتکرار درباره این مطلب.
تومور نادری در مرکز غده فوقکلیه که آدرنالین و نورآدرنالین بیش از حد ترشح میکند. نتیجهاش حملههایی از فشار خون بالا، تپش قلب و تعریق است.
سردرد ضربانی، تعریق شدید و تپش قلب، معمولاً بهصورت حمله. رنگپریدگی، لرزش و اضطراب شدید همراه آنها دیده میشود.
در بیشتر موارد خیر. بخش کوچکی از این تومورها بدخیماند و گسترش پیدا میکنند، اما پیگیری طولانیمدت برای همه بیماران لازم است.
حدود یکسوم تا ۴۰ درصد موارد زمینه ژنتیکی دارند. اگر بیماری در سنین پایین، در هر دو غده یا در چند نفر از اعضای خانواده دیده شود، آزمایش ژنتیک توصیه میشود.
احتمال بازگشت وجود دارد، بهویژه در بیماران ژنتیکی یا تومورهای خارج فوقکلیه. به همین دلیل آزمایشهای سالانه ادامه پیدا میکند.
بله. گروهی از بیماران فشار خون طبیعی دارند و تومور فقط بهصورت تصادفی در تصویربرداری کشف میشود.
نظرات (۰)
هنوز نظری ثبت نشده است.
ثبت نظر