علائم کم‌کاری تیروئید در مردان چیست و چرا دیر تشخیص داده می‌شود؟

علائم کم‌کاری تیروئید در مردان معمولاً آن‌قدر آرام شروع می‌شود که خودِ فرد آن را به حساب کار زیاد، افزایش سن یا کم‌حوصلگی می‌گذارد. خستگی که با خواب جبران نمی‌شود، سرمایی که دیگران حس نمی‌کنند، چند کیلو اضافه‌وزن بی‌دلیل و افت میل جنسی، هرکدام جداگانه بهانه‌ای دارند. وقتی کنار هم قرار بگیرند، تصویر دیگری می‌سازند.

مشکل اینجاست که بسیاری از مردان تیروئید را «بیماری خانم‌ها» می‌دانند و هیچ‌وقت آزمایشش را نمی‌دهند. نتیجه، تشخیصی است که سال‌ها عقب می‌افتد. در این مقاله یاد می‌گیرید نشانه‌ها دقیقاً چه شکلی دارند، چرا در آقایان پنهان می‌مانند، کم‌کاری درمان‌نشده چه بلایی سر قلب و عضله و باروری می‌آورد و برای اطمینان چه آزمایشی بدهید.

کم‌کاری تیروئید چیست؟

کم‌کاری تیروئید حالتی است که غده‌ی پروانه‌ای‌شکل جلوی گردن، هورمون‌های لازم برای تنظیم سوخت‌وساز بدن را کمتر از نیاز تولید می‌کند.

تیروئید را مثل پدال گاز ماشین تصور کنید. وقتی هورمون کافی ترشح شود، موتور بدن با دور مناسب کار می‌کند. وقتی ترشح کم شود، ماشین روشن است اما کند حرکت می‌کند، بنزین کمتری می‌سوزاند و در سربالایی نفس کم می‌آورد. تقریباً همه‌ی علائم این بیماری از همین «دور پایین» می‌آید.

دو هورمون اصلی این غده، تیروکسین (T4) و تری‌یدوتیرونین (T3) هستند و غده‌ی هیپوفیز در مغز با هورمونی به نام TSH مقدارشان را کنترل می‌کند. وقتی تیروئید ضعیف شود، هیپوفیز برای جبران TSH بیشتری می‌فرستد. برای همین بالا رفتن TSH در آزمایش، اولین سرنخ تشخیص است.

چرا کم‌کاری تیروئید در مردان دیر تشخیص داده می‌شود؟

کم‌کاری تیروئید در زنان چند برابر شایع‌تر از مردان است، و همین باعث می‌شود پزشک و بیمار هر دو در مردان کمتر به آن فکر کنند. سه دلیل دیگر هم به این تأخیر کمک می‌کند:

• مردان کمتر برای چکاپ عمومی مراجعه می‌کنند و بیشتر وقت‌ها فقط وقتی مشکل جدی می‌شود سراغ پزشک می‌روند.
• علائمی مثل خستگی و افت انرژی را به استرس شغلی یا سن نسبت می‌دهند.
• مشکلات جنسی را کمتر مطرح می‌کنند، در حالی که همین‌ها گاهی اولین سرنخ هستند.

نتیجه این است که بسیاری از مردان وقتی آزمایش می‌دهند که بیماری چند سال جلو رفته و تغییرات چربی خون یا قلب شروع شده است.

نشانه‌های کم‌کاری تیروئید در آقایان

علائم این بیماری آهسته جمع می‌شوند. هیچ‌کس یک روز صبح بیدار نمی‌شود و ناگهان بیمار باشد. در ادامه نشانه‌ها را بر اساس بخشی از بدن که درگیر می‌شود می‌خوانید.

خستگی دائمی و مه‌گرفتگی ذهن

شایع‌ترین شکایت خستگی است، آن هم از نوعی که با خواب شبانه یا مرخصی برطرف نمی‌شود. مرد مبتلا صبح‌ها سنگین بیدار می‌شود، میان روز چرت می‌خواهد و عصرها توان ورزش یا حتی مصاحبت ندارد.

همراه آن، ذهن هم کند می‌شود. تمرکز سخت می‌شود، حافظه‌ی کوتاه‌مدت خطا می‌کند و کارهایی که قبلاً ساده بود وقت بیشتری می‌گیرد. خیلی‌ها این حالت را «مه‌گرفتگی مغزی» توصیف می‌کنند.

سرمازدگی و افزایش وزن

وقتی سوخت‌وساز پایین بیاید، بدن گرمای کمتری تولید می‌کند. بیمار وقتی دیگران با پیراهن راحت‌اند، ژاکت می‌پوشد و دست و پایش مدام یخ است.

وزن هم معمولاً بالا می‌رود، اما نه به شکل چشمگیر. معمولاً چند کیلو در ماه‌های متوالی است، بدون تغییر در رژیم غذایی. بخشی از این افزایش به احتباس آب و نمک برمی‌گردد، نه فقط چربی.

تغییرات پوست، مو و صدا

پوست خشک و زبر می‌شود و پاشنه‌ها ترک می‌خورند. موی سر نازک‌تر و شکننده می‌شود و گاهی قسمت بیرونی ابروها کم‌پشت به نظر می‌رسد. صورت ممکن است پف‌آلود شود، به‌خصوص دور چشم‌ها.

صدا هم می‌تواند گرفته و خشن‌تر شود، چون تجمع مایع در تارهای صوتی و بافت‌های گردن روی آن اثر می‌گذارد. بعضی مردان زبان بزرگ‌تر و حرف زدن کندتر را هم تجربه می‌کنند.

درد عضله، گرفتگی و بی‌حسی دست

درد مبهم عضلات، سفتی صبحگاهی مفاصل و گرفتگی‌های شبانه از علائم شناخته‌شده‌اند. در آقایانی که ورزش یا کار بدنی می‌کنند، این درد گاهی با «فشار تمرین» اشتباه گرفته می‌شود.

مورد دیگر، سندرم تونل کارپال است: مور‌مور و بی‌حسی انگشتان، به‌خصوص شب‌ها. اگر بی‌دلیل دچار آن شده‌اید، تیروئید را هم بررسی کنید.

ضربان کند و نفس‌تنگی

تیروئید کم‌کار ضربان قلب را آهسته‌تر می‌کند. فرد ممکن است هنگام بالا رفتن از پله زودتر از معمول نفس‌نفس بزند. این علائم معمولاً خفیف‌اند و کسی را مستقیم به فکر تیروئید نمی‌اندازند.

کاهش میل جنسی و مشکلات نعوظ

این بخشی است که مردان کمتر درباره‌اش حرف می‌زنند و در بسیاری از مقالات هم کم‌رنگ دیده می‌شود. کم‌کاری تیروئید می‌تواند میل جنسی را پایین بیاورد و گزارش‌هایی از اختلال نعوظ و تأخیر در انزال هم وجود دارد.

پای هورمون‌ها هم در میان است. تیروئید کم‌کار روی میزان هورمون‌های جنسی اثر می‌گذارد و گاهی تستوسترون پایین‌تری ثبت می‌شود. به همین دلیل پیش از شروع درمان تستوسترون برای افت میل جنسی، بررسی TSH منطقی‌تر است.

افسردگی و نوسان خلق

بی‌انگیزگی، غمگینی مبهم و زودرنجی از نشانه‌های رایج‌اند. برخی بیماران پیش از هر چیز با تشخیص افسردگی نزد پزشک می‌روند و تیروئید دیرتر کشف می‌شود. برای فهم بهتر این ارتباط، مقاله‌ی تیروئید و افسردگی را بخوانید.

مشکلات گوارشی و خواب

یبوست مزمن از علائم تیپیک است، چون حرکت روده هم کند می‌شود. خواب هم شکل دیگری می‌گیرد: بیمار ساعت‌ها می‌خوابد اما سرحال نیست، یا خروپف و وقفه‌های تنفسی در خواب بدتر می‌شود. جزئیات این رابطه در مقاله‌ی تیروئید و کیفیت خواب آمده است.

تفاوت علائم کم‌کاری تیروئید در مردان و زنان

اصل بیماری در هر دو جنس یکی است، اما تمرکز علائم و واکنش اطرافیان فرق می‌کند.

کم‌کاری تیروئید در مردان چه عوارضی دارد؟

اگر علائم نادیده گرفته شوند، بیماری از دردسر روزمره به خطر واقعی تبدیل می‌شود. عوارض اصلی این‌هاست:

بالا رفتن کلسترول و فشار روی قلب

سوخت‌وساز کند یعنی بدن کلسترول بد (LDL) را دیرتر پاک می‌کند. چربی خون بالا و رگ‌های سفت‌تر، خطر بیماری عروق کرونر را بالا می‌برد. در موارد پیشرفته، مایع اطراف قلب جمع می‌شود و عملکرد پمپ ضعیف می‌شود. از آن‌جا که مردان به‌طور طبیعی در سنین پایین‌تری درگیر بیماری قلبی می‌شوند، این عارضه برایشان وزن بیشتری دارد.

آسیب عضله و تداخل با استاتین‌ها

یکی از نکاتی که کمتر به آن اشاره می‌شود، این است: کم‌کاری درمان‌نشده خطر عارضه‌ی عضلانی داروهای کاهنده‌ی چربی (استاتین‌ها) را بالا می‌برد. مردی که به‌خاطر کلسترول بالا استاتین مصرف می‌کند و ناگهان دچار درد عضله می‌شود، باید پیش از قطع دارو آزمایش تیروئید هم بدهد. گاهی ریشه‌ی مشکل همین است.

کاهش باروری

کم‌کاری تیروئید می‌تواند روی تعداد، تحرک و شکل اسپرم اثر بگذارد. شواهد در این زمینه هنوز کامل نیست، اما برای زوجی که در تلاش برای بارداری‌اند، بررسی تیروئید در مرد هم بخشی از چکاپ کامل محسوب می‌شود.

آسیب عصبی و درد اندام‌ها

کم‌کاری طولانی‌مدت می‌تواند به اعصاب محیطی آسیب بزند. نتیجه‌اش سوزن‌سوزن شدن، بی‌حسی یا ضعف در دست‌ها و پاهاست.

افسردگی مقاوم به درمان

وقتی علت زمینه‌ای افسردگی تیروئیدی باشد، داروی ضدافسردگی به‌تنهایی جواب کامل نمی‌دهد. تا هورمون به سطح طبیعی برنگردد، خلق هم بهبود پایداری پیدا نمی‌کند.

گواتر

تحریک مداوم تیروئید با TSH بالا ممکن است غده را بزرگ کند. این تورم گاهی فقط ظاهر مسئله است و گاهی با مشکل بلع یا تنفس همراه می‌شود. در موارد خاص و وجود ندول مشکوک، پزشک ممکن است بحث جراحی تیروئید را مطرح کند.

کمای میکزدمی

نادرترین و خطرناک‌ترین عارضه است. در کم‌کاری شدید و طولانی، به‌ویژه با عفونت، سرما یا مصرف بعضی داروها، دمای بدن و ضربان قلب سقوط می‌کند و هوشیاری کاهش می‌یابد. این حالت یک اورژانس پزشکی است و نیاز به بستری دارد.

علل و عوامل خطر کم‌کاری تیروئید در مردان

شایع‌ترین علت در مناطقی که ید غذایی کافی دارند، تیروئیدیت هاشیموتو است؛ بیماری خودایمنی که در آن سیستم دفاعی به بافت تیروئید حمله می‌کند. علل دیگر شامل این‌هاست:

• برداشتن بخشی یا همه‌ی تیروئید با عمل جراحی
• پرتودرمانی ناحیه‌ی سر و گردن یا درمان با ید رادیواکتیو
• اثر برخی داروها، مثل آمیودارون و لیتیوم
• کمبود شدید ید یا مصرف بیش از حد آن؛ برای جزئیات، کمبود ید و تأثیرش بر تیروئید را ببینید
• مشکل در هیپوفیز، که به آن کم‌کاری مرکزی می‌گویند

سابقه‌ی خانوادگی بیماری تیروئید یا بیماری‌های خودایمنی مثل دیابت نوع یک، عامل خطر مهمی است. شیوع بیماری با بالا رفتن سن هم بیشتر می‌شود.

درمان کم‌کاری تیروئید در آقایان

درمان استاندارد، قرص لووتیروکسین است؛ همان هورمون T4 که بدن کم دارد، در قالب دارو. چند نکته باعث می‌شود درمان نتیجه بدهد:

• دارو را صبح ناشتا و حدود نیم تا یک ساعت پیش از صبحانه مصرف کنید.
• آهن، کلسیم و بعضی مکمل‌ها جذب دارو را کم می‌کنند؛ بین آن‌ها و قرص فاصله بیندازید.
• پس از شروع یا تغییر دوز، حدود شش تا هشت هفته بعد TSH را دوباره آزمایش کنید.
• دوز را خودتان تغییر ندهید. دوز اضافی هم به قلب و استخوان آسیب می‌زند.

بیشتر علائم ظرف چند هفته تا چند ماه بهتر می‌شوند، ولی بازگشت کامل انرژی و وزن زمان بیشتری می‌برد. بیمار معمولاً باید داروی خود را طولانی‌مدت و گاهی همیشگی مصرف کند.

جمع‌بندی

علائم کم‌کاری تیروئید در مردان آهسته می‌آیند و اغلب با خستگی، پیری یا استرس اشتباه گرفته می‌شوند. خستگی مداوم، سرمازدگی، یبوست، درد عضله، افت خلق و کاهش میل جنسی، وقتی با هم دیده شوند، دلیلی کافی برای آزمایش TSH هستند.

درمان‌نشده ماندن این بیماری، کلسترول و قلب، عضله، اعصاب و باروری را در معرض خطر قرار می‌دهد، ولی با یک قرص روزانه و پیگیری منظم کنترل می‌شود. اگر نشانه‌ها را در خودتان شناختید، به‌جای حدس زدن، یک آزمایش ساده بدهید.