جراحی پاراتیروئید یا پاراتیروئیدکتومی چیست؟

جراحی پاراتیروئید یا پاراتیروئیدکتومی عملی است که طی آن، یک یا چند غده پاراتیروئید پرکار یا غیرطبیعی برداشته می‌شود تا ترشح بیش‌ازحد هورمون پاراتیروئید (PTH) و اختلال سطح کلسیم کنترل شود. میزان برداشت غدد به علت بیماری، تعداد غدد درگیر و نتایج بررسی‌های قبل از عمل بستگی دارد.

این جراحی بیشتر زمانی مطرح می‌شود که پرکاری پاراتیروئید باعث افزایش کلسیم خون، سنگ کلیه، کاهش تراکم استخوان یا سایر عوارض شود.

راهنمای مطالعه:

• چه زمانی جراحی پاراتیروئید لازم می‌شود؟
• آیا جراحی تنها راه درمان پرکاری پاراتیروئید است؟
• جراحی پاراتیروئید چگونه انجام می‌شود؟
• روش‌های جراحی پاراتیروئید
• عمل پاراتیروئید چقدر طول می‌کشد؟
• فیلم جراحی پاراتیروئید توسط دکتر کاوه همدانی
• آمادگی‌های قبل از عمل پاراتیروئید
• عوارض احتمالی جراحی پاراتیروئید
• میزان موفقیت جراحی و احتمال بازگشت بیماری
• دوران نقاهت و مراقبت‌های بعد از جراحی
• عوامل مؤثر بر هزینه جراحی
• اهمیت محل غدد پاراتیروئید در جراحی
• چرا تجربه جراح پاراتیروئید اهمیت دارد؟
• جراحی پاراتیروئید در نووا کلینیک

چه زمانی جراحی پاراتیروئید لازم می‌شود؟

همه افراد مبتلا به پرکاری پاراتیروئید فوراً به جراحی نیاز ندارند. پزشک با بررسی سطح هورمون پاراتیروئید (Parathyroid Hormone یا PTH) و کلسیم خون، وضعیت استخوان‌ها و عملکرد کلیه مشخص می‌کند که آیا جراحی توصیه می‌شود یا بیمار می‌تواند تحت پیگیری قرار بگیرد. وجود بعضی عوارض، احتمال نیاز به عمل را بیشتر می‌کند.

در پرکاری اولیه پاراتیروئید، وجود علائم و عوارض بیماری از دلایل مهم توصیه به جراحی است. حتی در بعضی بیماران بدون علامت نیز ممکن است بر اساس میزان کلسیم، سلامت استخوان‌ها، عملکرد کلیه و سن، جراحی پیشنهاد شود.

مواردی که ممکن است جراحی را ضروری‌تر کنند:

• کلسیم خون به‌طور قابل‌توجهی بالاتر از محدوده طبیعی باشد.
• سنگ کلیه، رسوب کلسیم در کلیه یا کاهش عملکرد کلیه وجود داشته باشد.
• تراکم استخوان به محدوده پوکی استخوان رسیده یا شکستگی ناشی از ضعف استخوان رخ داده باشد.
• بیماری در پیگیری‌های دوره‌ای پیشرفت کند.

در نهایت، تصمیم برای عمل به نوع پرکاری پاراتیروئید و شرایط هر بیمار بستگی دارد؛ به همین دلیل نتیجه آزمایش‌ها باید در کنار سابقه پزشکی و بررسی جراح تفسیر شود.

آیا جراحی تنها راه درمان پرکاری پاراتیروئید است؟

در پرکاری اولیه پاراتیروئید، جراحی تنها درمانی است که می‌تواند غده پرکار را خارج و بیماری را درمان کند؛ با این حال همه بیماران الزاماً به جراحی فوری نیاز ندارند. بعضی بیماران بر اساس شدت بیماری، شرایط عمومی و معیارهای پزشکی می‌توانند تحت پیگیری یا درمان دارویی قرار بگیرند. در پرکاری ثانویه و ثالثیه، انتخاب درمان به علت زمینه‌ای، وضعیت کلیه و پاسخ به درمان‌های غیرجراحی بستگی دارد.

برای آشنایی بیشتر با علت‌ها، علائم و انواع پرکاری پاراتیروئید، راهنمای پرکاری پاراتیروئید را مطالعه کنید.

جراحی پاراتیروئید چگونه انجام می‌شود؟

۱. بیهوشی و پایش حین جراحی

جراحی پاراتیروئید معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود. در صورت نیاز، جراح می‌تواند از مانیتورینگ عصب حین عمل (Intraoperative Neuromonitoring یا IONM) برای پایش عملکرد عصب راجعه حنجره (RLN) استفاده کند. این تکنیک به شناسایی و بررسی عملکرد عصب کمک می‌کند، اما احتمال آسیب عصبی را به صفر نمی‌رساند.

۲. شناسایی و خارج‌کردن غده پرکار

جراح با توجه به نتایج سونوگرافی، اسکن Sestamibi یا سایر تصویربرداری‌های قبل از عمل، غده یا غدد درگیر را شناسایی می‌کند. اندازه برش و وسعت بررسی گردن به محل غده، تعداد غدد درگیر و نوع جراحی بستگی دارد. پس از شناسایی بافت غیرطبیعی، غده موردنظر با هدف حفظ ساختارهای حساس اطراف خارج می‌شود.

۳. بررسی PTH حین و بعد از عمل

در برخی جراحی‌ها، سطح PTH قبل و پس از خارج‌کردن غده اندازه‌گیری می‌شود. از آنجا که PTH نیمه‌عمر کوتاهی دارد، کاهش مناسب آن پس از برداشت غده می‌تواند به جراح در ارزیابی کافی‌بودن جراحی کمک کند. نتیجه درمان در ادامه با بررسی کلسیم و PTH پس از عمل پیگیری می‌شود.

روش‌های جراحی پاراتیروئید

روش جراحی پاراتیروئید برای همه بیماران یکسان نیست. انتخاب روش به علت بیماری، تعداد غدد درگیر، محل غده، نتایج تصویربرداری، سابقه جراحی گردن و احتمال درگیری چند غده بستگی دارد. در بعضی بیماران می‌توان غده مشخص‌شده را به‌صورت متمرکز خارج کرد، در حالی که در برخی دیگر بررسی گسترده‌تر غدد پاراتیروئید لازم است.

1. پاراتیروئیدکتومی متمرکز یا کم‌تهاجمی

اگر بررسی‌های قبل از عمل نشان دهند که احتمالاً یک غده مشخص عامل پرکاری پاراتیروئید است و محل آن با تصویربرداری مشخص شده باشد، جراح می‌تواند از پاراتیروئیدکتومی متمرکز (Focused Parathyroidectomy) استفاده کند. در این روش، دسترسی به غده هدف محدودتر است و در برخی بیماران PTH حین عمل نیز برای ارزیابی نتیجه برداشت غده بررسی می‌شود.

2. بررسی دوطرفه گردن

در مواردی که احتمال درگیری چند غده وجود داشته باشد، نتایج تصویربرداری محل مشخصی را نشان ندهند یا شرایط بیمار نیاز به بررسی گسترده‌تری داشته باشد، ممکن است جراح از روش بررسی دوطرفه گردن (Bilateral Neck Exploration) استفاده کند. در این روش، غدد پاراتیروئید به‌صورت گسترده‌تر بررسی می‌شوند و تصمیم درباره میزان برداشت بر اساس یافته‌های جراحی و نوع بیماری گرفته می‌شود.

3. جراحی اندوسکوپیک پاراتیروئید از مسیر زیر بغل

در برخی بیماران منتخب، جراحی پاراتیروئید می‌تواند با روش اندوسکوپیک و از مسیر زیر بغل انجام شود. در این روش، جراح بدون ایجاد برش مستقیم روی جلوی گردن، از ناحیه زیر بغل به غده پاراتیروئید دسترسی پیدا می‌کند. انتخاب این روش به عواملی مانند محل غده، تعداد غدد درگیر، نتایج تصویربرداری، سابقه جراحی گردن و شرایط بیمار بستگی دارد.

رویکرد از مسیر زیر بغل (MTAVA): برش در ناحیه زیر بغل ایجاد می‌شود و ابزارهای اندوسکوپیک از این مسیر به ناحیه گردن هدایت می‌شوند؛ بنابراین برش قابل مشاهده‌ای روی جلوی گردن ایجاد نمی‌شود.

عمل پاراتیروئید چقدر طول می‌کشد؟

مدت جراحی پاراتیروئید برای همه بیماران یکسان نیست. جراحی متمرکز یک غده که محل آن پیش از عمل به‌خوبی مشخص شده معمولاً کوتاه‌تر از جراحی چندغده‌ای، بررسی دوطرفه گردن یا جراحی مجدد است. عواملی مانند محل غده، تعداد غدد درگیر، سابقه جراحی گردن و پیچیدگی آناتومی نیز بر زمان عمل اثر می‌گذارند.

پس از جراحی نیز مدت بستری بر اساس نوع عمل، سطح کلسیم، وضعیت عمومی بیمار و نظر جراح مشخص می‌شود.

فیلم جراحی پاراتیروئید توسط دکتر کاوه همدانی

در این ویدئو بخشی از یک جراحی واقعی پاراتیروئید توسط دکتر کاوه همدانی مشاهده می‌شود. این کیس به دلیل محل قرارگیری غده و پیچیدگی آناتومیک، نمونه‌ای از جراحی‌های تخصصی پاراتیروئید است.

آمادگی‌های قبل از عمل پاراتیروئید

آمادگی برای جراحی فقط به روز عمل محدود نمی‌شود. برای حفظ ایمنی خود و پیشگیری از لغو شدن جراحی، موارد زیر را به دقت اجرا کنید:

• مدیریت داروها و مکمل‌ها: فهرست کامل داروهای مصرفی، به‌ویژه داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت مانند وارفارین، آسپرین یا کلوپیدوگرل، باید پیش از عمل در اختیار جراح و متخصص بیهوشی قرار گیرد. هیچ دارویی را بدون دستور پزشک تجویزکننده یا تیم جراحی قطع یا تغییر ندهید.
• ناشتایی قبل از عمل: زمان قطع غذا و مایعات بر اساس دستور متخصص بیهوشی و بیمارستان تعیین می‌شود. بیمار باید دقیقاً همان دستور ناشتایی ارائه‌شده توسط تیم درمان را رعایت کند.
• روز جراحی چه چیزهایی همراه داشته باشیم؟ تمام مدارک پزشکی، دفترچه بیمه، آزمایشات خون اخیر و دیسک تصویربرداری‌ها (اسکن سستامیبی یا سونوگرافی).
• لباس‌های دکمه‌دار یا زیپ‌دار گشاد (تا موقع تعویض لباس بعد از عمل، نیازی به فشار آوردن به سر و گردن نباشد).
• عدم استفاده از هرگونه لوازم آرایشی، لاک ناخن (برای سنجش میزان اکسیژن خون از روی ناخن) و طلا یا زیورآلات.

بررسی‌ها و تصویربرداری‌های قبل از جراحی پاراتیروئید

پس از تأیید نیاز به جراحی پاراتیروئید، تصویربرداری‌های قبل از عمل برای مشخص کردن محل غده یا غدد غیرطبیعی و برنامه‌ریزی دقیق‌تر جراحی انجام می‌شوند. این بررسی‌ها برای تشخیص پرکاری پاراتیروئید نیستند و نوع تصویربرداری موردنیاز برای هر بیمار بر اساس شرایط او و نتایج بررسی‌های قبلی انتخاب می‌شود.

برای آشنایی بیشتر با کاربرد روش‌های مختلف تصویربرداری پیش از عمل، راهنمای EANM برای تصویربرداری پاراتیروئید را مطالعه کنید.

عوارض احتمالی جراحی پاراتیروئید

جراحی پاراتیروئید در بسیاری از بیماران بدون عارضه جدی انجام می‌شود، اما مانند هر عمل جراحی احتمال بروز عوارض وجود دارد. نوع و احتمال این عوارض به وسعت جراحی، تعداد غدد درگیر، سابقه عمل گردن و شرایط بیمار بستگی دارد.

• افت کلسیم خون: کاهش موقت کلسیم ممکن است پس از عمل رخ دهد و در صورت نیاز با مکمل کلسیم و ویتامین D کنترل می‌شود.
• تغییر صدا: تحریک یا آسیب عصب حنجره می‌تواند باعث گرفتگی یا تغییر صدا شود که در بسیاری از موارد موقتی است.
• خونریزی یا هماتوم گردن: خونریزی و تورم غیرعادی گردن نیاز به بررسی سریع پزشکی دارد.
• عفونت محل جراحی: قرمزی، ترشح، درد رو‌به‌افزایش یا تب باید با تیم درمان در میان گذاشته شود.

برای بررسی کامل عوارض، علائم هشدار و زمان مراجعه، راهنمای عوارض جراحی پاراتیروئید را مطالعه کنید.

پایش عصب حنجره در جراحی پاراتیروئید

عصب حنجره‌ای برگشتی (RLN) در کنترل حرکت تارهای صوتی نقش دارد و آسیب آن می‌تواند باعث تغییر صدا شود. در برخی جراحی‌ها از پایش عصبی حین عمل برای کمک به شناسایی و ارزیابی عملکرد این عصب استفاده می‌شود.

میزان موفقیت جراحی و احتمال بازگشت بیماری

نتیجه جراحی پاراتیروئید به عواملی مانند نوع بیماری، تعداد غدد درگیر، محل غدد و تجربه جراح بستگی دارد. در برخی جراحی‌ها، اندازه‌گیری PTH حین عمل می‌تواند به جراح در ارزیابی کافی بودن برداشت بافت پرکار کمک کند. پس از جراحی نیز پیگیری سطح کلسیم و سایر بررسی‌های لازم برای ارزیابی نتیجه درمان اهمیت دارد.

دوران نقاهت و مراقبت‌های بعد از جراحی پاراتیروئید

دوران نقاهت جراحی پاراتیروئید در بسیاری از بیماران کوتاه است و بازگشت تدریجی به فعالیت‌های روزمره معمولاً طی چند روز امکان‌پذیر است. زمان دقیق به نوع جراحی و شرایط هر بیمار بستگی دارد.

• مراقبت از زخم: محل بخیه را خشک و تمیز نگه دارید و در صورت مشاهده قرمزی، تورم یا ترشح غیرعادی، فوراً به پزشک اطلاع دهید.
• فعالیت بدنی: فعالیت‌های سبک معمولاً زود قابل شروع هستند، اما برای ورزش سنگین و بلند کردن اجسام سنگین از دستور جراح پیروی کنید.
• استحمام: زمان دوش گرفتن و خیس شدن زخم به نوع پانسمان و دستور جراح بستگی دارد.
• تغذیه: بیشتر بیماران می‌توانند پس از عمل به‌تدریج مایعات و غذاهای معمول خود را شروع کنند.
• کلسیم و ویتامین D: در صورت تجویز پزشک، مصرف مکمل کلسیم و ویتامین D و پایش علائم افت کلسیم اهمیت دارد. مقدار و مدت مصرف برای هر بیمار متفاوت است.

برای مطالعه بیشتر درباره روند بهبود و مراقبت‌های پس از عمل، می‌توانید راهنمای مراقبت و نقاهت پس از جراحی پاراتیروئید را ببینید.

عوامل مؤثر بر هزینه جراحی

هزینه جراحی پاراتیروئید به عواملی مانند نوع و پیچیدگی جراحی، بررسی‌های موردنیاز و شرایط هر بیمار بستگی دارد. برای اطلاعات کامل‌تر درباره عوامل مؤثر بر هزینه و پوشش بیمه، راهنمای اختصاصی هزینه جراحی پاراتیروئید را مطالعه کنید.

از تشخیص تا درمان پاراتیروئید؛ توضیحات دکتر کاوه همدانی

دکتر کاوه همدانی در این ویدئو توضیح می‌دهد که پزشک چگونه با بررسی PTH، کلسیم و تصویربرداری‌ها درباره نیاز به جراحی و روش مناسب درمان تصمیم می‌گیرد.

اهمیت محل غدد پاراتیروئید در جراحی

غدد پاراتیروئید در نزدیکی تیروئید و ساختارهای مهم گردن، از جمله عصب حنجره، قرار دارند. به همین دلیل شناخت دقیق محل غده یا غدد درگیر و آناتومی گردن برای برنامه‌ریزی جراحی اهمیت دارد. در برخی بیماران ممکن است هم‌زمان وضعیت تیروئید نیز نیاز به بررسی داشته باشد؛ برای آشنایی بیشتر می‌توانید راهنمای جراحی تیروئید را مطالعه کنید.

جراحی پاراتیروئید در بیماران مبتلا به نارسایی کلیه

در بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه، پرکاری پاراتیروئید معمولاً از نوع ثانویه است و در برخی بیماران می‌تواند به نوع ثالثیه تبدیل شود. جراحی پاراتیروئید معمولاً زمانی مطرح می‌شود که بیماری شدید باشد یا پاسخ کافی به درمان‌های غیرجراحی ندهد. نوع و وسعت جراحی نیز بر اساس شرایط بیمار و ارزیابی تیم درمان تعیین می‌شود.
اختلالات پاراتیروئید می‌توانند بر تعادل کلسیم و عملکرد کلیه‌ها نیز اثر بگذارند. برای آشنایی بیشتر با یکی از ارتباطات مهم بین این دو، راهنمای پاراتیروئید و سنگ کلیه را مطالعه کنید.

چرا تجربه جراح پاراتیروئید اهمیت دارد؟

جراحی پاراتیروئید به شناخت دقیق آناتومی گردن و محل غدد درگیر نیاز دارد؛ به‌ویژه در جراحی‌های مجدد که ممکن است آناتومی ناحیه نسبت به عمل اول تغییر کرده باشد. تجربه جراح در برنامه‌ریزی عمل و شناسایی دقیق غدد پاراتیروئید در این شرایط اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

در ویدئوی زیر، دکتر کاوه همدانی نمونه‌ای از یک جراحی مجدد پاراتیروئید را توضیح می‌دهد.

برای آشنایی بیشتر با معیارهای انتخاب جراح پاراتیروئید، راهنمای مربوط به انتخاب جراح را مطالعه کنید.

جراحی پاراتیروئید در نووا کلینیک

در نووا کلینیک، روش جراحی پاراتیروئید بر اساس شرایط هر بیمار انتخاب می‌شود. دکتر کاوه همدانی با بررسی محل و تعداد غدد درگیر، نتایج تصویربرداری، سابقه جراحی گردن و شرایط بیمار پیش از عمل، روش مناسب جراحی را تعیین می‌کند. بسته به شرایط بیمار، ممکن است از جراحی باز یا سایر روش‌های مناسب استفاده شود و در صورت نیاز از تجهیزات پایش عصب حنجره حین عمل کمک گرفته شود.

سوالات متداول