جراحی غدد لنفاوی گردن؛ عوارض، خطرات و دوان نقاهت

جراحی غدد لنفاوی گردن شنیدنش ترسناک است، اما واقعیت آنقدرها هم که فکر می‌کنید نگران‌کننده نیست. در بررسی تعداد زیادی از موارد از این جراحی که در نشریات علمی معتبر ثبت شده، خطر و تهدیدات آن باتوجه به انتخاب درست پزشک بسیار کم است.
با این حال، این جراحی مثل هر عمل دیگری بدون خطر نیست و بهتر است پیش از تصمیم‌گیری، همه‌چیز را درباره آن بدانید. در این مطلب قرار است ساده و روشن، هر آنچه لازم است درباره خطرات، عوارض و روند بهبودی این جراحی بدانید را با هم مرور کنیم.

جراحی غدد لنفاوی گردن دقیقا یعنی چه؟

غدد لنفاوی، ساختارهای کوچکی هستند که در سرتاسر بدن از جمله گردن پراکنده‌اند و وظیفه‌شان فیلتر کردن مایعات و مقابله با عوامل بیگانه است. وقتی سرطانی در ناحیه سر و گردن یا حتی تیروئید تشخیص داده می‌شود، این غدد اغلب اولین جایی هستند که سلول‌های سرطانی به آن‌جا راه پیدا می‌کنند.

به همین دلیل، پزشک ممکن است تصمیم بگیرد بخشی یا همه غدد لنفاوی یک طرف یا هر دو طرف گردن را خارج کند. این جراحی معمولا همزمان با برداشتن تومور اصلی و تحت یک بار بیهوشی عمومی انجام می‌شود تا بیمار مجبور به تحمل دو عمل جداگانه نباشد. بسته به وسعت بیماری، پزشک می‌تواند از روش انتخابی که تنها غدد پرخطر برداشته می‌شوند تا روش گسترده‌تر که بافت‌های بیشتری از گردن را شامل می‌شود، استفاده کند.

آیا برداشتن غدد لنفاوی گردن خطرناک است؟

پاسخ ساده این است: در دستان جراحی با تجربه، این جراحی یکی از امن‌ترین جراحی‌های سرطان محسوب می‌شود. اما مثل هر جراحی دیگری، بخشی از خطرات به خود عمل جراحی و بیهوشی برمی‌گردد و بخش دیگر مخصوص برداشتن غدد لنفاوی گردن است. بیایید این دو دسته را از هم جدا کنیم.

خطرهایی که در هر جراحی گردن وجود دارد

این خطرها ویژه جراحی غدد لنفاوی نیستند و در بیشتر عمل‌های جراحی دیده می‌شوند:

• خونریزی خفیف در حین یا پس از عمل که در موارد کم‌شماری نیاز به مداخله مجدد دارد
• عفونت محل جراحی که معمولا با آنتی‌بیوتیک قابل کنترل است
• کندتر بهبود یافتن زخم نسبت به حالت معمول
• عوارض ناشی از بیهوشی عمومی که هرچند نادر، اما باید پیش از عمل با پزشک متخصص بیهوشی درباره آن‌ها صحبت شود
• باقی ماندن جای زخم روی پوست که در صورت آزاردهنده بودن، قابل اصلاح است

خطرهایی که مخصوص برداشتن غدد لنفاوی گردن است

چون غدد لنفاوی گردن در همسایگی چند عصب و عروق مهم قرار دارند، جراحی آن‌ها می‌تواند اثرات ویژه‌ای هم داشته باشد. مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از ضعف موقت در بالا بردن دست به دلیل نزدیکی عصب فرعی نخاعی، بی‌حسی گوش یا گونه، افتادگی خفیف گوشه لب که معمولا موقتی است، و نشتی مایع لنفاوی که بیشتر در جراحی‌های سمت چپ گردن دیده می‌شود.

نقش نوع و گستردگی جراحی در میزان خطر

خطر عوارض به نوع دیسکسیون بستگی دارد. در جراحی‌های انتخابی (selective) که فقط چند سطح مشخص از غدد برداشته می‌شود، آسیب به ساختارهای مهم بسیار کمتر از جراحی‌های رادیکال است که در آن‌ها علاوه بر غدد، ورید ژوگولار داخلی، عضله استرنوکلیدوماستوئید یا عصب فرعی نیز ممکن است برداشته شوند. 

برای نمونه، حدود ۵ درصد از دیسکسیون‌های جانبی گردن در سرطان تیروئید نیازمند برداشتن یک ورید ژوگولار داخلی هستند؛ خبر خوب این است که برداشتن یک ورید ژوگولار به‌تنهایی معمولاً هیچ علامت بالینی ایجاد نمی‌کند.

عوارض جراحی غدد لنفاوی گردن به زبان ساده

برای این‌که تصویر کامل‌تری از عوارض جراحی غدد لنفاوی گردن داشته باشید، جدول زیر مهم‌ترین آن‌ها را همراه با توضیحی ساده و میزان بروز تقریبی‌شان نشان می‌دهد:

طبق گزارش‌ها، احتمال خونریزی قابل‌توجه، عفونت جدی، نشت لنف یا درد شدید شانه معمولا یک درصد یا کمتر است؛ یعنی برای اکثریت بیماران، دوران بهبودی بدون این مشکلات جدی سپری می‌شود.

جراحی غدد لنفاوی گردن در سرطان تیروئید و پاراتیروئید

در سرطان تیروئید، به‌ویژه شایع‌ترین نوع آن یعنی کارسینوم پاپیلاری، احتمال گسترش به غدد لنفاوی گردن کم نیست. 

مطالعات نشان می‌دهند این درگیری در بیست تا شصت درصد بیماران دیده می‌شود. به همین دلیل، در بسیاری از جراحی‌های تیروئید، پزشک ناچار است غدد لنفاوی ناحیه مرکزی یا جانبی گردن را هم بررسی و در صورت لزوم خارج کند.

نکته‌ای که این جراحی را از سایر انواع متمایز می‌کند، نزدیکی غدد پاراتیروئید به محل جراحی است. غدد پاراتیروئید که اندازه‌ای بسیار کوچک دارند، مسئول تنظیم کلسیم خون هستند و در جراحی‌های همزمان تیروئید و غدد لنفاوی گردن، در معرض آسیب یا کاهش خون‌رسانی قرار می‌گیرند. نتیجه این آسیب معمولا افت موقت کلسیم خون است که در بیشتر موارد با مکمل کلسیم و ویتامین D قابل کنترل است.

همین نزدیکی حساس بین تیروئید، پاراتیروئید و غدد لنفاوی گردن است که باعث می‌شود انتخاب جراح مناسب اهمیت زیادی پیدا کند. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با تشخیص سرطان تیروئید روبه‌رو شده‌اید و لازم است غدد لنفاوی گردن هم بررسی شود، بهتر است این مسیر را با پزشکی طی کنید که هم در جراحی تیروئید و هم در جراحی پاراتیروئید تجربه کافی داشته باشد؛ چرا که این تسلط، احتمال بروز عوارضی مانند افت کلسیم خون یا آسیب عصبی را به‌طور محسوسی کاهش می‌دهد. دکتر همدانی با سابقه‌ای تخصصی در این نوع جراحی‌ها، می‌تواند همراه مطمئنی برای شما در این مسیر باشد.

لنف ادم و بی‌حسی؛ عوارضی که کمی طول می‌کشند

لنف ادم شناخته‌شده‌ترین عارضه بلندمدت پس از برداشتن غدد لنفاوی گردن است. از آنجا که این غدد مسیر اصلی تخلیه مایع لنف هستند، برداشتن‌شان می‌تواند باعث تجمع مایع و تورم در ناحیه گردن، فک یا حتی صورت شود. 

علاوه بر تورم، ممکن است بخشی از پوست گونه، گوش یا گردن برای مدتی و در برخی افراد برای مدت طولانی‌تر بی‌حس بماند. خبر خوب این است که با مراقبت درست، بسیاری از این علائم قابل مدیریت هستند:

1. ماساژ تخلیه لنفاوی دستی توسط فیزیوتراپیست آموزش‌دیده
2. استفاده از تجهیزات کمکی مانند پمپ‌های لنفاوی در موارد متوسط تا شدید
3. انجام منظم تمرینات کششی گردن و شانه طبق برنامه فیزیوتراپی
4. پیگیری دوره‌ای با پزشک برای تشخیص زودهنگام هر گونه تغییر

قبل و بعد از جراحی چه مراقبت‌هایی لازم دارید؟

پیش از عمل، بهتر است کنار جراح گوش‌وحلق‌وبینی یا جراح سر و گردن، در صورت نیاز با متخصصانی مانند فیزیوتراپیست، آسیب‌شناس گفتار و متخصص تغذیه هم مشورت کنید تا برنامه درمانی کامل‌تری داشته باشید. بعد از عمل هم چند نکته ساده روند بهبودی را سرعت می‌بخشد:

• راه رفتن‌های کوتاه و آرام از همان روزهای اول، که به گردش خون و عملکرد ریه کمک می‌کند
• رعایت بهداشت دهان، به‌خصوص اگر جراحی داخل دهان را هم شامل شده باشد
• مصرف منظم داروی مسکن طبق تجویز پزشک، چون کنترل بهتر درد به بهبودی سریع‌تر کمک می‌کند
• مراقبت از لوله درناژ کنار محل جراحی که معمولا یکی دو روز باقی می‌ماند و به کاهش تورم کمک می‌کند
• اطلاع فوری به پزشک در صورت افزایش قرمزی، تورم غیرعادی یا تب

چه زمانی خطر عوارض این جراحی بیشتر می‌شود؟

برخی شرایط با افزایش احتمال بروز عوارض، به‌خصوص خونریزی پس از عمل، ارتباط دارند:

• مصرف داروهای رقیق‌کننده خون یا وجود اختلال انعقادی
• گسترده‌تر بودن ناحیه‌ای که باید برداشته شود
• سن بالاتر بیمار در زمان جراحی
• جراحی مجدد روی ناحیه‌ای که پیش‌تر عمل شده است

چطور می‌توان خطر جراحی غدد لنفاوی گردن را کمتر کرد؟

مهم‌ترین قدم، انتخاب جراح و مرکز درمانی با تجربه بالا در این نوع جراحی است. یکی از پیشرفت‌های مهم در سال‌های اخیر، استفاده از پایش عصبی حین عمل برای شناسایی دقیق‌تر و حفظ عصب فرعی نخاعی است که مستقیماً روی حرکت شانه اثر می‌گذارد.

در پژوهشی روی پنجاه‌وشش بیمار مبتلا به سرطان تیروئید که دیسکسیون جانبی گردن با حفظ عصب فرعی انجام دادند، در نزدیک به نود درصد موارد هیچ اختلال عملکردی در شانه دیده نشد. این آمار نشان می‌دهد با تکنیک درست و تجربه کافی جراح، بخش بزرگی از عوارض قابل پیشگیری است.

لنف‌ ادم به‌عنوان شایع‌ترین عارضه بلندمدت پس از برداشتن غدد لنفاوی گردن شناخته می‌شود. از آنجا که غدد لنفاوی مسیر اصلی تخلیه مایع لنف را تشکیل می‌دهند، حذف آن‌ها می‌تواند باعث تجمع مایع و تورم مزمن در ناحیه گردن، فک یا حتی صورت شود. این تورم ممکن است با احساس سنگینی، محدودیت حرکتی گردن و در موارد پیشرفته‌تر، افزایش خطر عفونت پوستی همراه باشد.

جمع‌بندی

در پاسخ به این سؤال که آیا برداشتن غدد لنفاوی گردن خطرناک است، می‌توان گفت این جراحی در دستان جراحی مجرب، عملی نسبتاً امن با احتمال بسیار پایین مرگ‌ومیر است؛ اما احتمال عوارضی مانند ضعف عصبی موقت، لنف ادم و در جراحی همزمان با تیروئید، افت گذرای کلسیم خون همچنان وجود دارد. آگاهی از این عوارض، مراقبت درست پیش و پس از عمل و از همه مهم‌تر، انتخاب پزشکی با تجربه کافی در این حوزه، بیشترین نقش را در کاهش خطرات و داشتن تجربه‌ای مطمئن از این جراحی دارد. شما می‌توانید این جراحی را با حداقل عوارض تحت نظر دکتر همدانی انجام دهید.