وظیفه غده پاراتیروئید این است که میزان کلسیم خون را در یک بازه باریک و امن نگه دارد. این غده‌ها چهار نقطه ریز پشت تیروئید هستند و اندازه‌شان کمتر از دانه برنج است. با این حال، اگر…
وظیفه غده پاراتیروئید این است که میزان کلسیم خون را در یک بازه باریک و امن نگه دارد. این غده‌ها چهار نقطه ریز پشت تیروئید هستند و اندازه‌شان کمتر از دانه برنج است. با این حال، اگر یکی از آن‌ها از کار بیفتد، ماهیچه‌ها گرفتگی می‌گیرند، استخوان‌ها سست می‌شوند یا سنگ کلیه پیدا میشود.
خیلی‌ها اسم پاراتیروئید را اولین‌بار در برگه آزمایش یا گزارش سونوگرافی می‌بینند و تصور می‌کنند نسخه دوم تیروئید است. اما نقش غده پاراتیروئید با تیروئید کاملاً فرق دارد. تیروئید سوخت‌وساز را مدیریت میکند؛ پاراتیروئید مدیر کلسیم است.
در این مقاله یاد می‌گیرید این غده‌ها چطور کلسیم را کنترل می‌کنند، چه هورمونی می‌سازند، مشکل در آن‌ها چه نشانه‌هایی دارد و چه زمانی درمان جدی‌تر لازم میشود.
غده پاراتیروئید چیست؟
غده پاراتیروئید مجموعه‌ای از چهار غده کوچک درون‌ریز در گردن است که با ساختن هورمون پاراتورمون (PTH)، سطح کلسیم و فسفات خون را متعادل نگه می‌دارد.
برای فهمیدن این کار، بدن را مثل یک حساب بانکی تصور کنید. استخوان‌ها حساب پس‌انداز هستند و کلسیم خون، پول نقدی که همیشه در کیف دارید. اعصاب و ماهیچه‌ها هر لحظه از همین پول نقد خرج می‌کنند. پاراتیروئید نقش صندوقدار را دارد: اگر موجودی کیف پایین بیاید، از حساب پس‌انداز برداشت میکند؛ اگر بالا برود، برداشت را متوقف میکند.
همچنین برای آشنایی با روند کامل عمل، مطالعه راهنمای جراحی تیروئید به شما دید روشنی می‌دهد.
نیاز به مشاوره تخصصی دارید؟
سوالات مربوط به تیروئید، پاراتیروئید و غدد فوق کلیوی را با تیم نووا کلینیک مطرح کنید.
معمولاً دو جفت غده پاراتیروئید پشت دو لوب تیروئید نشسته‌اند؛ دو غده بالایی و دو غده پایینی. هر کدام حدود سی تا پنجاه میلی‌گرم وزن دارد. جمع کل آن‌ها از وزن یک نخود هم کمتر است. اسم «پارا» یعنی «کنار»، پس پاراتیروئید یعنی «کنار تیروئید». تنها ارتباطشان همین هم‌جواری است.
نکته جالب این است که همه افراد چهار غده در جای استاندارد ندارند. گاهی یک غده اضافه وجود دارد و گاهی یکی از غده‌ها پایین‌تر، در نزدیکی جناغ سینه یا حتی داخل خود تیروئید جا خوش کرده است. جراحان گردن این تنوع را خوب می‌شناسند، چون همین جابه‌جایی گاهی پیدا کردن غده بیمار را دشوار میکند.
کار غده پاراتیروئید دقیقاً چیست؟
کار غده پاراتیروئید حول یک هورمون می‌چرخد: پاراتورمون یا PTH. سلول‌های اصلی غده مثل حسگرهای بسیار دقیق، کلسیم خون را زیر نظر دارند. این حسگرها پروتئین‌هایی روی سطح سلول هستند که با کوچک‌ترین افت کلسیم واکنش نشان میدهند.
مراحل کار به این ترتیب پیش می‌رود:
کلسیم خون کمی کم میشود.
حسگرهای سلول پاراتیروئید این کاهش را حس می‌کنند.
غده در عرض چند دقیقه PTH بیشتری آزاد میکند.
PTH روی استخوان، کلیه و (به‌طور غیرمستقیم) روده اثر می‌گذارد.
کلسیم بالا می‌آید و حسگرها آرام می‌شوند.
ترشح PTH کم میشود و چرخه ادامه دارد.
این چرخه بازخورد منفی است، مثل ترموستات خانه. خوبی آن این است که سطح کلسیم بدون دخالت آگاهانه ما در دقیقه‌به‌دقیقه ثابت می‌ماند.
PTH چطور روی سه عضو اصلی اثر می‌گذارد؟
عضو هدف
کاری که PTH میکند
نتیجه برای کلسیم خون
استخوان
سلول‌های تخریب‌کننده استخوان را فعال میکند تا کلسیم آزاد شود
افزایش
کلیه
جذب مجدد کلسیم را زیاد و دفع فسفات را بیشتر میکند
افزایش کلسیم، کاهش فسفات
کلیه (تبدیل ویتامین D)
ویتامین D را به شکل فعال تبدیل میکند
افزایش جذب کلسیم از روده
نقش سوم مهم است و اغلب نادیده می‌ماند. روده مستقیماً از PTH فرمان نمی‌گیرد. PTH ابتدا کلیه را وادار میکند ویتامین D را فعال کند و ویتامین D فعال جذب کلسیم غذا را بالا می‌برد. برای همین کمبود ویتامین D، تعادل کل این سیستم را به هم می‌ریزد.
چرا کلسیم این‌قدر مهم است که چهار غده فقط به آن اختصاص دارد؟
کلسیم فقط ماده سازنده استخوان و دندان نیست. تقریباً نود‌و‌نه درصد آن در استخوان ذخیره میشود، اما همان یک درصد باقی‌مانده در خون، مسئولیت‌های حساسی دارد:
انتقال پیام عصبی
انقباض ماهیچه‌ها، از جمله ماهیچه قلب
لخته شدن خون
آزاد شدن هورمون‌ها و آنزیم‌ها
اگر کلسیم خون از محدوده باریک طبیعی بیرون بزند، اول عصب و ماهیچه واکنش نشان میدهند. کلسیم بسیار پایین می‌تواند باعث گرفتگی شدید و اختلال ریتم قلب شود. کلسیم خیلی بالا هم قلب، کلیه و ذهن را تحت فشار می‌گذارد. بدن به همین دلیل یک سامانه اختصاصی برای این عدد ساخته است.
وقتی پاراتیروئید زیاد کار میکند: پرکاری پاراتیروئید
پرکاری پاراتیروئید یعنی ترشح بیش از اندازه PTH. سه نوع شناخته شده دارد:
اولیه: خود غده مشکل دارد. معمولاً یک تومور خوش‌خیم به نام آدنوم در یکی از غده‌ها ایجاد شده است. این شایع‌ترین نوع است.
ثانویه: غده‌ها در پاسخ به یک مشکل بیرونی، مثل نارسایی مزمن کلیه یا کمبود شدید ویتامین D، بیش‌فعال می‌شوند.
ثالثیه: پس از سال‌ها پرکاری ثانویه، غده‌ها مستقل و بی‌مهار عمل می‌کنند.
نشانه‌ها
پرکاری اولیه را به «سنگ‌ها، استخوان‌ها، ناله‌ها و شکایت‌ها» تشبیه می‌کنند:
سنگ کلیه (سنگ‌ها)
درد استخوان و پوکی (استخوان‌ها)
درد شکم، تهوع و یبوست (ناله‌ها)
خستگی، افسردگی و ضعف تمرکز (شکایت‌ها)
بسیاری از بیماران هیچ نشانه واضحی ندارند و مشکل به‌طور اتفاقی با آزمایش خون کشف میشود. زنان پس از یائسگی بیشتر از بقیه درگیر می‌شوند.
اگر نشانه‌ها یا عوارضی مانند پوکی استخوان و سنگ کلیه وجود داشته باشد، درمان قطعی معمولاً برداشتن غده بیمار است. برای آشنایی با روش‌ها، مراحل آماده‌سازی و دوره بهبودی می‌توانید صفحه جراحی پاراتیروئید را بخوانید. جراحان امروزی معمولاً با برشی کوچک و در مدت کوتاه، فقط غده مشکل‌دار را خارج می‌کنند.
وقتی پاراتیروئید کم کار میکند: کم‌کاری پاراتیروئید
کم‌کاری پاراتیروئید یعنی PTH کافی ساخته نمی‌شود و کلسیم خون پایین می‌رود. شایع‌ترین علت آن آسیب یا برداشته شدن غده‌ها هنگام جراحی گردن (معمولاً جراحی تیروئید) است. علل نادرتر شامل بیماری‌های خودایمنی و مشکلات ژنتیکی میشود.
نشانه‌ها
مورمور و گزگز اطراف دهان، انگشتان دست و پا
گرفتگی و اسپاسم ماهیچه‌ها
خستگی و تحریک‌پذیری
در موارد شدید، تشنج یا اختلال ریتم قلب
پزشکان گاهی با ضربه آرام روی عصب صورت، کشیده شدن ماهیچه‌های صورت را می‌بینند. این علامت یکی از نشانه‌های کم‌کلسیمی است.
درمان معمولاً شامل قرص کلسیم و شکل فعال ویتامین D است. هدف رساندن کلسیم به حد پایین محدوده طبیعی است، نه بالاتر. پیگیری منظم آزمایش‌ها ضروری است، چون دوز مناسب از فردی به فرد دیگر فرق میکند.
سه سوءتفاهم رایج درباره پاراتیروئید
بسیاری تصور می‌کنند که پاراتیروئید و تیروئید یکی هستند. اما تیروئید و پاراتیروئید فقط در گردن کنار هم‌اند. هورمون، هدف و بیماری‌هایشان فرق دارد. آزمایش سالم تیروئید (TSH) هیچ چیزی درباره وضعیت پاراتیروئید نمی‌گوید.
همچنین بسیاری این تصور را دارند که خوردن کلسیم بیشتر، به معنای عملکرد بهتر غده پاراتیروئید است. در پرکاری پاراتیروئید مشکل کمبود کلسیم نیست؛ کلسیم خون از قبل بالاست. مصرف خودسرانه مکمل کلسیم می‌تواند وضعیت را بدتر کند و خطر سنگ کلیه را بالا ببرد. مکمل را پس از آزمایش و با نظر پزشک شروع کنید.
پرکاری اولیه سال‌ها می‌تواند بی‌صدا پیش برود، در حالی که پوکی استخوان آرام‌آرام شکل می‌گیرد. همین است که پزشکان در افراد بالای پنجاه سال با آزمایش کلسیم، به‌ویژه پس از یائسگی، به دنبال آن می‌گردند.
برای بررسی وضعیت خود آماده‌اید؟
اگر علائم یا نتیجه آزمایش نگران‌کننده‌ای دارید، می‌توانید برای نوبت حضوری یا مشاوره تخصصی با نووا کلینیک هماهنگ شوید.
وظیفه غده پاراتیروئید حفظ کلسیم خون با ترشح پاراتورمون است. این هورمون روی استخوان، کلیه و (با واسطه ویتامین D) روده اثر می‌گذارد. پرکاری پاراتیروئید کلسیم را بالا می‌برد و سنگ کلیه و پوکی استخوان به بار می‌آورد. کم‌کاری، کلسیم را پایین می‌آورد و با گزگز و گرفتگی خود را نشان می‌دهد. آزمایش کلسیم ساده‌ترین راه شناسایی زودهنگام مشکل است. اگر نتیجه آزمایش کلسیم‌تان از محدوده طبیعی بیرون بوده، نوبت پزشک را عقب نیندازید.
راهنما
سوالات متداول
پاسخ به پرسش‌های پرتکرار درباره این مطلب.
تنظیم کلسیم خون از طریق ترشح هورمون پاراتورمون. این هورمون با اثر بر استخوان، کلیه و روده، سطح کلسیم را در محدوده سالم نگه می‌دارد.
اغلب افراد چهار غده دارند، اما تعداد کمی هم پنج غده یا بیشتر دارند. محل غده‌ها نیز ممکن است کمی متفاوت باشد.
بله، اما نیاز به مصرف مادامالعمر کلسیم و شکل فعال ویتامین D و پیگیری منظم آزمایش خون وجود دارد. برداشتن یک غده بیمار معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند، چون سه غده دیگر کار را ادامه میدهند.
بله. کمبود ویتامین D جذب کلسیم را کم میکند و پاراتیروئید برای جبران، بیش از حد فعال میشود. این همان پرکاری ثانویه است.
بازخورد
نظرات مراجعین
متن و صدای تجربه بیماران از روند درمان در نووا کلینیک.
خانم محمدی
رضایت از جراحی پاراتیروئید
از روند درمان و جراحی کاملاً راضی بودم. حمایت و راهنمایی‌های خانم نوروزی در تمام مراحل، قبل و بعد از عمل، آرامش زیادی به من داد. همچنین از دکتر همدانی بابت جراحی موفق و دکتر یکتا بابت همراهی و حمایت‌شان صمیمانه تشکر می‌کنم.
۰:۰۰۰:۰۰
خانم رنجبر
رضایت از جراحی تیروئید
از جراحی تیروئید توسط دکتر همدانی بسیار راضی هستم. قبل و بعد از عمل با آرامش، راهنمایی و پیگیری‌های ایشان همراه بودم و سه ماه پس از جراحی، حال عمومی بسیار خوبی دارم و هیچ تغییری در صدایم ایجاد نشده است. از دکتر همدانی و خانم نوروزی بابت همراهی و پاسخگویی صمیمانه‌شان بسیار سپاسگزارم.
۰:۰۰۰:۰۰
خانم آزادی
رضایت جراحی پاراتیروئید
از عمل و روند درمانم بسیار راضی بودم و از دکتر همدانی و تیم ایشان بابت زحمات و همراهی‌شان صمیمانه تشکر می‌کنم. خدمات بیمارستان و ویزیت‌های بعد از عمل هم بسیار خوب بود. همچنین از خانم نوروزی بابت پیگیری و پاسخگویی‌شان ممنونم.
۰:۰۰۰:۰۰
خانم رمضانی
رضایت از جراحی تیروئید
از جراحی تیروئید مادرم توسط دکتر همدانی کاملاً راضی بودیم. روند بهبود بسیار خوب بود، بخیه‌ها سریع ترمیم شدند و ناراحتی بعد از عمل هم بسیار کم بود. همچنین از خانم نوروزی بابت پاسخگویی سریع و همراهی همیشگی، حتی در روزهای تعطیل، صمیمانه تشکر می‌کنم. از خدمات و رسیدگی بیمارستان هم رضایت کامل داشتیم.
۰:۰۰۰:۰۰
خانم محمدجانی
رضایت از جراحی تیروئید
از جراحی تیروئید توسط دکتر همدانی بسیار راضی بودم و بعد از عمل هیچ مشکلی نداشتم. برخورد مهربانانه، توضیحات کامل و راهنمایی‌های دقیق ایشان باعث آرامش من شد. همچنین جای عمل به‌خوبی بهبود پیدا کرده و تقریباً اثری از آن باقی نمانده است. از دکتر همدانی صمیمانه سپاسگزارم.
۰:۰۰۰:۰۰
خانم بیدی
رضایت از جراحی تیروئید
خواهرزاده‌ام در اردیبهشت ۱۴۰۴ توسط دکتر همدانی جراحی تیروئید انجام داد و خوشبختانه از نتیجه عمل بسیار راضی بودیم. علاوه بر جراحی موفق، پیگیری و حمایت‌های بعد از عمل از طرف دکتر همدانی، خانم نوروزی و تیم ایشان بسیار ارزشمند بود و کمک کرد بیمار این دوره را با آرامش بیشتری پشت سر بگذارد. از تمام اعضای این تیم صمیمانه تشکر می‌کنم.
۰:۰۰۰:۰۰
خانم ایمانی
رضایت از جراحی تیروئید
از هماهنگی‌ها و پیگیری‌های قبل و بعد از عمل بسیار راضی بودم. توضیحات و بررسی‌های پیش از جراحی، خدمات بعد از عمل و ویزیت‌های بعدی همگی منظم و عالی انجام شد. از خانم نوروزی، دکتر همدانی و دکتر تکیار بابت همراهی و رسیدگی‌شان صمیمانه تشکر می‌کنم.
بازخورد
نظرات (۰)
هنوز نظری ثبت نشده است.
ثبت نظر